Arion banki vill sameinast Íslandsbanka

Eftir lokun markaða á föstudaginn lýsti Arion banki yfir áhuga sínum að ganga til viðræðna við Íslandsbanka um samruna bankanna tveggja. Í dag er Landsbankinn stærsti bankinn á Íslandi á flesta mælikvarða en sameinaður banki yrði töluvert stærri en Landsbankinn.

Hér að neðan má sjá fyrstu viðbrögð AKKUR við fréttunum en við má búast að það verði meiri umfjöllun á næstunni.

Arion banki vísar til leiðbeiningar framkvæmdarstjórnar Evrópusambandsins um lárétta samruna en fyrir áhugasama má finna leiðbeiningarnar hér. Kafli VII fjallar um hagkvæmni (e. efficiencies) sem réttlætingu fyrir samruna sem væri alla jafna talin samkeppnishamlandi. Leiðbeiningarnar benda réttilega á að í ákveðnum tilfellum geti samrunar leitt til aukinnar hagkvæmni þrátt fyrir samkeppnishömlur. Í þessum tilfellum verður hagvæmnin að vega upp samkeppnishömlur og er það á ábyrgð samrunaaðila að sýna fram verulega hagkvæmni.

Til þess að samruninn komi til greina eru þrjú skilyrði sem þarf að uppfylla;

Það er nokkuð einfalt að sýna fram á að samruni bankana geti uppfyllt öll þessi skilyrði og ef rétt er að því staðið er erfitt fyrir Samkeppniseftirlitið að ætla að standa í vegi fyrir samrunanum með tilliti til þessara leiðbeininga. Stærsta vandamálið er kannski að það eru tiltölulega fá fordæmi fyrir samrunum sem hafa verið samþykktir byggt á þessum rökum.

Samtals voru Arion banki, Íslandsbanki og Landsbankinn með 2.446 ársverk á árinu 2024. Arion banki var með flest eða 836, Landsbankinn með 811 og Íslandsbanki 799. Sameinaður banki var með 1.635 ársverk í fyrra. Bankarekstur er gríðarlega skalanlegur, það skiptir t.d. ekki miklu máli fyrir starfsmann á lánasviði hvort hann er að veita 50mkr lán eða 100mkr. Það er því augljóst að sameinaður banki getur verið rekinn á töluvert færri starfsmönnum heldur sitt í hvoru lagi.

Hversu marga starfsmenn þarf sameinaður banki? AKKUR metur sem svo að það sé á bilinu 950 til 1.200 sem myndi þýða fækkun um 435 til 685 ársverk.

Kostnaður á ársverk var á bilinu 20-22mkr hjá bönkunum á árinu 2024 og möguleg samlegð, aðeins í gegnum lægri launakostnað, gæti því skilað á bilinu 8-14makr. Það ætti að vera leikur einn fyrir stjórnendur bankanna að setja fram áætlun sem sýnir hvernig þeir hyggjast ná fram yfir 5makr hagkvæmni á ári bara í gegnum lægri launakostnað.

Fyrir utan launakostnað voru Arion banki og Íslandsbanki með samanlagt 24makr í annan rekstrarkostnað (fyrir utan stjórnvaldssektir) á árinu 2024. Þar af voru 10makr í hugbúnað og upplýsingatækni, 3makr í sérfræðiþjónustu, yfir milljarður í húsnæðiskostnað o.fl. Sameinaður banki gæti auðveldlega lækkað rekstrarkostnað (fyrir utan laun) um 5makr og gæti samlegð þar legið á bilinu 5-10makr.

Heildarsamlegð á kostnaðarhlið gæti því legið á bilinu 13-24makr á ári miðað við ofangreint.

Fyrir utan kostnaðarsamlegð er mjög líklegt að sameinaður banki myndi ná fram hagræði í fjármögnun. Það hefur háð íslensku bönkunum hvað þeir eru litlir þegar þeir gefa út skuldabréf erlendis því margir fjárfestar geta ekki keypt svona litlar skuldabréfaútgáfur. Banki sem væri tvöfalt stærri gæti því farið í tvöfalt stærri skuldabréfaútgáfur sem myndi opna dyrnar fyrir fleiri fjárfestum og þannig lækka kjörin sem þeim býðst.

Það er erfitt að leggja nákvæmt mat á hversu mikil áhrifin af þessu gætu verið en til þess að setja umfangið í samhengi mætti segja að fyrir hverja 0,1%-stigs lækkun á erlendri fjármögnun lækkar vaxtakostnaðurinn um u.þ.b. 500mkr.

Það liggur því fyrir að það ætti að vera lítið mál fyrir stjórnendur bankanna að sýna fram á að hagkvæmni sem hlytist af samrunanum nemi verulegum fjárhæðum og geta bankarnir skuldbundið sig til þess að skila hluta af þeirri hagkvæmni til neytenda sem væru þá betur settir.

Hvernig það væri nákvæmlega útfært þar að koma í ljós en það væri t.d. hægt með lægri lántökugjöldum, lægri vaxtamun og/eða lækkunum á öðrum gjöldum.

Hér að neðan má sjá mjög gróf drög að því hvernig sameinaður banki gæti litið út miðað við spá AKKUR fyrir árið 2025 og miðgildi á mati á kostnaðarsamlegð. Hér er ekki búið að taka tillit til þess að mögulega þyrftu bankarnir að selja einhverja starfsemi frá sér sem gæti breytt myndinni að einhverju leyti.

Sett er inn “neikvæð samlegð” í hreinar vaxtatekjur upp á 5makr. sem er talan sem Arion banki setur fram í bréfinu sem lágmark þess sem væri hægt að skila til neytenda. Hins vegar er ekki reynt að leggja mat á hver samlegðin á hreinum vaxtatekjum í gegnum betri fjármögnunarkjör er að svo stöddu og kæmi það til hækkunar.

Það má færa rök fyrir því að það gæti einnig komið fram “neikvæð samlegð” í þóknanatekjum. Sem dæmi geta þóknanatekjur í verðbréfamiðlun og fyrirtækjaráðgjöf dregist saman í sameinuðum banka t.d. þar sem viðskiptin þar eru meira bundnar við starfsfólkið heldur en t.d. lánastarfsemi.

Sameinaður banki er klárlega mun meira virði heldur í sitthvoru lagi. Það er því hluthöfum beggja banka, þ.m.t. íslenska ríkinu, til hagsbóta að samruninn eigi sér stað. Báðir bankar eru undirverðlagðir að mati AKKUR en þar sem hluthafar Íslandsbanka fengju að fullu greitt með hlutabréfum í Arion banka fengju þeir líka að njóta ábatans.

Miðað við hluthafalista bankanna í dag yrði íslenska ríkið stærsti hluthafinn í sameinuðum banka með u.þ.b. 20% hlut. Virði hlutarins myndi aukast auk þess sem það má færa rök fyrir því að það verði auðveldara að vekja áhuga erlendra fjárfesta á sameinuðum banka þegar það kemur að því að selja.

Virðisaukningin sem myndi eiga sér stað væri á bilinu 40-140makr. miðað við ofangreindar forsendur og væri íslenska ríkið sá sem myndi hagnast mest á því sem stærsti hluthafi sameinaðs banka.

Hér að neðan má sjá hvernig hluthafalisti sameinaðs banka gæti litið nokkurn veginn út miðað við stöðu þeirra í dag.

AKKUR telur góðar líkur á að samruninn fái fram að ganga en óvissan snýr að tímalínu og hvaða skilyrðum samruninn yrði háður. Mögulega þyrfti sameinaður banki að selja frá sér einhvern hluta starfseminnar og/eða að hann yrði skikkaður til að bjóða nýjum aðilum á bankamarkaði aðgang að innviðum/kerfum með lágmarksarðsemi til að tryggja að nýir aðilar sjái sér hag í að reyna að komast inn á samkeppnismarkaði.

Þetta yrði stærsti samruni sögunnar á innlendum markaði og því viðbúið að meðferðin hjá Samkeppniseftirlitinu tæki tíma. Það væri verið að láta reyna á samruna á öðrum forsendum en vanalega sem mun einnig flækja málið og líklega lengja tímann. Að mati AKKUR mun málsmeðferðartími verða að lágmarki 18 mánuðir en gæti tekið 24-36 mánuði.